Władza rodzicielska to jedno z najistotniejszych zagadnień uregulowanych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Obejmuje zarówno prawa rodziców, jak i ich obowiązki względem dziecka. Jej celem jest zapewnienie małoletnim właściwych warunków rozwoju oraz ochrona dobra dziecka. Sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej pojawiają się m.in. przy rozwodzie, unieważnieniu małżeństwa czy w sytuacji, gdy rodzice żyją osobno i mają trudności we wspólnym wychowaniu dziecka.
Władza rodzicielska obejmuje ogół obowiązków i praw rodziców wobec małoletnich, w szczególności obowiązek wykonywania pieczy nad osobą dziecka oraz jego majątkiem. Dotyczy to m.in. ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, decydowania o edukacji, leczeniu, wyjazdach zagranicznych, a także reprezentowania w istotnych sprawach dziecka przed sądami i urzędami.
Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, chyba że sąd opiekuńczy zdecyduje inaczej – ograniczając władzę rodzicielską jednego z rodziców, zawieszając ją lub wydając orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej.
Sąd opiekuńczy może poddać rodziców różnym ograniczeniom, gdy wymaga tego dobro dziecka:
Pozbawienia władzy rodzicielskiej sąd dokonuje również wtedy, gdy istnieją trwałe przeszkody uniemożliwiające sprawowanie pieczy. Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej to m.in. zaniedbywanie obowiązków względem dziecka, stosowanie przemocy czy uzależnienia.
Odebranie władzy rodzicielskiej obojga rodziców oznacza konieczność zapewnienia dziecku pieczy zastępczej. Sąd opiekuńczy może zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub instytucjonalnej pieczy zastępczej. Należy pamiętać, że piecza zastępcza nie zwalnia rodziców z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka.
Tak – władzę rodzicielską można przywrócić, jeśli ustąpiły przyczyny, które były podstawą pozbawienia tej władzy. Sąd opiekuńczy, rozpatrując taki wniosek, dokładnie analizuje, czy ustały przyczyny ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej bądź odebrania praw rodzicielskich. Rodzic musi wykazać, że jego sytuacja życiowa się poprawiła, a wcześniejsze przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej nie występują.
Pojęcia „władza rodzicielska” i „prawa rodzicielskie” bywają stosowane zamiennie, choć nie są tożsame. Pozbawienie praw rodzicielskich oznacza utratę uprawnień do decydowania w istotnych sprawach dziecka. Z kolei władza rodzicielska obejmuje zarówno prawa, jak i obowiązki zapewnienia dziecku opieki, utrzymania i ochrony interesów.
Nasza kancelaria adwokacka wspiera rodziców w sprawach związanych z władzą rodzicielską, w tym:
Odebranie władzy rodzicielskiej to niejedyny sposób, w jaki sąd może ograniczyć wpływ rodziców na wychowanie dziecka i podejmowanie decyzji z nim związanych. W polskim prawie rozróżniamy trzy stopnie ingerencji sądu we władzę rodzicielską:
Ograniczenie władzy rodzicielskiej stosowane jest głównie w sytuacjach, w których konflikt rodziców wpływa negatywnie na dobro dziecka, a także w momencie, kiedy rodzice żyją osobno i nie potrafią wspólnie podejmować decyzji. Wtedy zwykle sąd pozostawia władzę rodzicielską jednemu z nich lub wskazuje, o jakich kwestiach może zadecydować drugi rodzic.
Zawieszenie władzy rodzicielskiej oznacza czasowe wstrzymanie wykonywania praw i obowiązków rodzica. Ma zastosowanie, gdy rodzic nie może sprawować opieki nad małoletnim, np. z powodu choroby, pobytu za granicą, hospitalizacji czy odbywania kary pozbawienia wolności.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest najbardziej radykalną formą ingerencji sądowej. Stosowana jest, gdy rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej, w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka (np. stosują przemoc fizyczną, nadużywają substancji odurzających, nie interesują się losem dziecka) lub z powodu trwałej przeszkody innego rodzaju. Władzy rodzicielskiej może zostać pozbawiony także rodzic, który przez wiele lat nie uczestniczy w życiu i wychowaniu dziecka.
Jeśli władza rodzicielska została odebrana obojgu rodzicom, konieczne jest zapewnienie dziecku pieczy zastępczej. Sąd opiekuńczy może zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinnym domu dziecka, rodzinie zastępczej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej. Piecza zastępcza nie zwalnia rodziców z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka.
Tak, jeśli potrafią współdziałać dla dobra dziecka i przedstawią sądowi pisemne porozumienie dotyczące sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.
Nie. Sam brak regulowania alimentów nie jest podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, ale może zostać uwzględniony przez sąd przy ocenie postawy rodzica wobec dziecka.
Sam fakt życia poza granicami kraju nie skutkuje odebraniem władzy rodzicielskiej. Kluczowe znaczenie ma zaangażowanie w wychowanie dziecka – brak kontaktu czy zaniedbywanie obowiązków względem dziecka mogą prowadzić do ograniczenia lub zawieszenia tej władzy.
Tak, ale tylko wtedy, gdy ojcostwo zostanie formalnie potwierdzone – przez złożenie oświadczenia o uznaniu ojcostwa albo na mocy wyroku sądu ustalającego pochodzenie dziecka.
